AQL Tablosu Nasıl Okunur?

Kısa cevap: AQL tablosu, parti büyüklüğünü örneklem büyüklüğüne ve kabul-ret eşiğine çeviren iki basamaklı bir okuma aracıdır. Birinci tablo, parti büyüklüğü ile denetim seviyesini kesiştirip kod harfini verir. İkinci tablo, aynı kod harfinin satırında örneklem büyüklüğünü (n), seçilen AQL sütununda kabul (Ac) ve ret (Re) sayısını gösterir.

Tablo neden tek değil, iki tanedir?

ISO 2859-1 tek bir çizelgeyle çalışmaz. Okuma iki basamaklıdır ve iki tablo birbirini besler.

Birinci tablo örneklem büyüklüğü kod harfi tablosudur. Satırlarında parti büyüklüğü aralıkları, sütunlarında denetim seviyeleri durur. Kesişen hücrede A’dan R’ye tek bir harf yazar.

İkinci tablo tek örnekleme planı tablosudur. Satırında kod harfi ve o harfe karşılık gelen örneklem büyüklüğü (n) bulunur; sütunlarında AQL değerleri sıralanır. Kesişen hücrede iki sayı yan yana durur: kabul sayısı (Ac) ve ret sayısı (Re).

Sahada “AQL tablosuna baktım” denen iş, bu ikisinin arka arkaya okunmasıdır. AQL’in ne olduğu ve hangi seviyenin hangi üründe seçildiği ayrı bir konudur; onu AQL rehberinde anlattık. Buradaki konu yalnızca mekanik: hangi hücreye, hangi sırayla bakılır.

Parti büyüklüğü kod harfini nasıl verir?

Önce parti tanımlanır. Parti, birlikte üretilmiş ve birlikte karar verilecek ürün kümesidir; sipariş toplamı değil, o sevkiyata girecek adettir. 12.000 adetlik bir tişört partisi, kod harfi tablosunda “10.001–35.000” satırına düşer.

Sonra denetim seviyesi seçilir. Şartnamede aksi yazmıyorsa konfeksiyonda genel denetim seviyesi II (GIL II) kullanılır. Satır ile sütun kesiştirilir ve tek harf okunur: bu partide M.

Kod harfi tek başına bir şey söylemez. İşlevi, ikinci tabloda hangi satıra bakılacağını göstermektir. Parti büyüdükçe harf ilerler, harf ilerledikçe örneklem büyür — ama örneklem parti ile aynı oranda büyümez. 300 adetlik partide de 12.000’lik partide de aynı tablo çalışır, çekim adedi farklıdır.

n, Ac ve Re satırda neyi anlatır?

Üç kısaltma raporlarda ve iş emirlerinde birlikte geçer. Anlamları şudur:

• n — örneklem büyüklüğü. Partiden rastgele çekilip tek tek muayene edilecek ürün adedi. Sahada “kaç adet çekilecek” diye sorulur.
• Ac — kabul sayısı (acceptance number). Örneklemde bulunmasına izin verilen en yüksek kusurlu adet. Bu sayıya kadar parti geçer.
• Re — ret sayısı (rejection number). Partinin reddedildiği kusurlu adet. Tek örneklemede her zaman Ac artı birdir.

Dikkat edilmesi gereken nokta: bu sayılar kusurlu ürün adedini sayar, ürün üzerindeki kusur sayısını değil. Aynı gömlekte üç ayrı iplik ucu varsa, kusur dökümüne üç satır girer ama Ac karşılaştırmasında bir adet sayılır. Kusurun hangi sınıfa girdiği ise ayrı bir karardır; sınıflandırmayı kritik, majör, minör hata yazısında ayrıntılandırdık.

Bir okuma baştan sona nasıl yürür?

Aşağıdaki tablo, 12.000 adetlik bir partinin GIL II ve AQL 2.5 ile okunuşunu adım adım gösterir.

Adım	Nereye bakılır	Ne çıkar	Örnekte sonuç
1	İş emri, sevkiyat planı	Parti büyüklüğü	12.000 adet, tek model
2	Şartname	Denetim seviyesi	GIL II
3	Kod harfi tablosu: parti satırı × seviye sütunu	Kod harfi	M
4	Tek örnekleme tablosu: M satırı	Örneklem (n)	315
5	Aynı satır, AQL 2.5 sütunu	Kabul sayısı (Ac)	14
6	Aynı hücrenin sağ yarısı	Ret sayısı (Re)	15
7	Aynı satır, minör için AQL 4.0 sütunu	İkinci Ac / Re	21 / 22
8	Sayım sonucu	Karar	Majör ≤ 14 ve minör ≤ 21 ise kabul

Sekizinci adım en çok atlanan yerdir. İki eşik ayrı ayrı sağlanmak zorundadır; majörden geçip minörden takılan parti de ret alır. Okumanın doğru yapılması, örneklemin doğru çekilmesini de gerektirir: koli ağzından değil, parti geneline dağılmış şekilde.

Küçük partide aynı tablo ne veriyor?

Aşağıdaki değerler ISO 2859-1’in normal denetim için tek örnekleme planlarından, GIL II sütunuyla okunmuştur.

Parti büyüklüğü (GIL II)	Kod harfi	Örneklem (n)	AQL 1.5 — Ac/Re	AQL 2.5 — Ac/Re	AQL 4.0 — Ac/Re
281 – 500	H	50	2 / 3	3 / 4	5 / 6
1.201 – 3.200	K	125	5 / 6	7 / 8	10 / 11
3.201 – 10.000	L	200	7 / 8	10 / 11	14 / 15
10.001 – 35.000	M	315	10 / 11	14 / 15	21 / 22

Not: Bu değerler ISO 2859-1’in normal denetim tablolarında yerleşik olan sektörel referanslardır; bizim taahhüdümüz değildir. Hangi seviyenin ve hangi AQL’in uygulanacağı alıcı şartnamesine göre belirlenir — şartname esastır.

Tablonun okunmasını kolaylaştıran bir gözlem var: parti kırk kat büyürken örneklem yalnız altı kat büyür. Minimum parti büyüklüğümüz olan 300 adette çekim 50 ürüne iner. Sıkı ve gevşek denetimin ayrı tabloları vardır; yukarıdakiler normal denetim içindir.

Genel ve özel denetim seviyeleri ne zaman değişir?

Denetim seviyesi, aynı partiden kaç ürün çekileceğini belirleyen ikinci koldur. Standart iki aile tanımlar.

Seviye	Ne yapar	Ne zaman istenir
GIL I	Örneklemi küçültür, ayırt etme gücünü düşürür	Geçmişi istikrarlı üretimde, maliyet baskısı varsa
GIL II	Varsayılan seviye	Şartname aksini yazmadıkça konfeksiyonda standart
GIL III	Örneklemi büyütür, ayırt etme gücünü artırır	Yeni tedarikçide, sorunlu geçmişte, riskli üründe
S-1 … S-4	Çok küçük örneklem tanımlar	Muayenesi pahalı, uzun veya tahribatlı kontrollerde

Özel seviyeler (S-1’den S-4’e) konfeksiyonda genellikle görsel muayene için değil, yan kontroller için kullanılır: aksesuar çekme testi, ölçüm turu, ambalaj sağlamlığı gibi. Bunlar her üründe tekrarlanmaz; küçük bir örneklemle karar vermek yeterlidir. Görsel muayene tarafında biz AQL kalite kontrolünü GIL II ile kuruyoruz.

Hücrede sayı yerine ok varsa ne yapılır?

Tek örnekleme tablosunda bazı hücrelerde Ac/Re çifti yerine ok işareti bulunur. Bu, o kod harfi ile o AQL için tanımlı bir plan olmadığı anlamına gelir.

Kural şudur: aşağı ok görüldüğünde okun altındaki ilk plan, yukarı ok görüldüğünde okun üstündeki ilk plan kullanılır. Kaydırma yalnız Ac ve Re’yi değil, örneklem büyüklüğünü de değiştirir — çünkü artık başka bir satırdasınız. En sık yapılan hata, oku görüp yalnız kabul sayısını komşu satırdan almak, çekim adedini eski satırda bırakmaktır.

Kaydırma sonucu ortaya çıkan örneklem parti büyüklüğüne eşit veya ondan büyükse, partinin tamamı muayene edilir. Küçük partide çok sıkı bir AQL istendiğinde tablo genellikle buraya çıkar. Örneklemenin tam sayımdan ne yönde ayrıldığını AQL rehberinde ayrıca ele aldık.

Majör ve minör aynı satırdan nasıl okunur?

Konfeksiyon şartnamelerinde AQL tek rakamla verilmez. “Majör 2.5 / minör 4.0” gibi ikili bir tanım gelir ve iki sütun aynı satırda okunur.

İşleyiş şöyledir: örneklem bir kez çekilir, ürünler bir kez muayene edilir. Bulunan kusurlar sınıfına göre iki ayrı sayaçta toplanır. Majör sayacı AQL 2.5 sütunundaki eşikle, minör sayacı AQL 4.0 sütunundaki eşikle karşılaştırılır. İki eşik de sağlanırsa parti kabul edilir.

Kritik kusur bu hesabın dışındadır. Kritik kusurda kabul sayısı yoktur; tek bulgu partiyi durdurur. Bu yüzden iğne ve metal riski örneklemeyle yönetilmez: metal dedektör taraması şartname istediğinde ve bebek-çocuk giyim gibi alıcının standart beklediği partilerde devreye girer; devreye girdiği partide örneklem çekilmez, her ürün tek tek geçer ve kabul eşiği aranmaz. Terimlerin karşılıklarına sözlükten bakılabilir.

Bu okuma bizim hattımızda nerede duruyor?

Parti kapıdan girerken adet mutabakatı yapılır ve parti büyüklüğü kayda geçer. Kod harfi, örneklem ve kabul-ret sayıları iş emrine bu adette yazılır; kontrolcü kendi kararıyla çekim adedi belirlemez. Kontrol, ütü ve paketleme bittikten sonra yapılır — çünkü ölçü ve görünüm son işlemden sonra sabitlenir.

Sayım biterse rapor çıkar: örnekleme planı, hata dökümü, fotoğraf ve sonuç. Raporun hangi bölümünün ne anlattığını denetim raporu nasıl okunur yazısında açtık; kontrolün hangi takvim anında yapıldığını ise FRI, DUPRO ve PSI farkı yazısında karşılaştırdık. Şartnameniz farklı bir seviye veya farklı bir AQL tanımlıyorsa iş emrine o değerler işlenir; kalite kontrol kapsamı buna göre kurulur.