Konteynere Kaç Koli Sığar?

Kısa cevap: Konteyner yükleme hesabı, kolinin dış hacminin konteynerin yüklenebilir hacmine bölünmesiyle başlar. Konfeksiyonda sınırı neredeyse her zaman hacim koyar, ağırlık değil. Nominal hacim ile fiilen yüklenebilen hacim aynı değildir; kapı açıklığı, tavan payı, palet yüksekliği ve dizilim boşluğu arayı açar. Doğru sayıya, koli ölçüsü doğru türetildiğinde ulaşılır.

Hesap hangi üç sayıdan çıkar?

Konteyner hesabı üç girdiyle kurulur ve üçü de tahmin edilemez.

1. Koli dış hacmi. En × boy × yükseklik, metre cinsinden çarpılır. Sonuç metreküptür ve sektörde CBM diye anılır. Ölçü kolinin iç ölçüsü değil, kapağı kapalı hâldeki dış ölçüsüdür.
2. Konteynerin yüklenebilir hacmi. Katalogdaki nominal hacim değil, fiilen doldurulabilen hacim kullanılır.
3. Doluluk oranı. Dizilim boşluğu, palet payı ve son sıra kaybı bir yüzdeye indirilir.

Formül basittir: yüklenebilir hacim, doluluk oranıyla çarpılır ve koli hacmine bölünür. Sonuç, o konteynere sığan koli adedidir.

Hesabın zorluğu formülde değil, girdilerin doğruluğundadır. Koli fazla doldurulduğunda kapak şişer ve dış yükseklik büyür; kâğıt üstünde 40 cm olan koli fiilen 42 cm olur. Bu iki santim, yüksek istifte tam bir sıra demektir.

Nominal hacim neden yüklenemez?

Konteynerin katalog hacmi, iç ölçülerin çarpımıdır. Yükleme ise bir çarpma işlemi değil, bir yerleştirme işidir.

Konteyner	Yaklaşık iç ölçü (u × g × y)	Yaklaşık nominal hacim
20’ standart	5,90 × 2,35 × 2,39 m	~33 CBM
40’ standart	12,03 × 2,35 × 2,39 m	~68 CBM
40’ yüksek (HC)	12,03 × 2,35 × 2,69 m	~76 CBM

Uyarı: Bu ölçüler sektörde yerleşik referans değerlerdir; bizim taahhüdümüz değildir. İç ölçü ve kapı açıklığı armatöre, üretim yılına ve konteynerin durumuna göre değişir — bağlayıcı olan taşıyıcınızın verdiği ölçüdür.

Nominal hacmi yiyen dört şey vardır. Kapı açıklığı iç yükseklikten ve iç genişlikten düşüktür; son sıra çoğu zaman tam yükseklikte dizilemez. Tavan payı, üst sıranın rahat yerleşmesi ve boşaltma için bırakılır. Palet yüksekliği paletin kendi kalınlığı kadar hacmi doğrudan siler. Bölünme artığı ise en sinsisidir: koli ölçüsü taban genişliğine tam bölünmüyorsa her sırada bir şerit boş kalır ve bu şerit konteyner boyunca tekrarlanır.

Bu yüzden pratikte nominal hacmin tamamı değil, belirli bir oranı kullanılır. Oran partiden partiye değişir: koli ölçüsü, palet kararı ve dizilim düzeni değiştikçe oran da değişir. Bu yüzden herkese uyan sabit bir katsayı yayınlamıyoruz; hesabın oranı her partide taşıyıcının yükleme planıyla birlikte belirlenir.

Sınırı hacim mi koyar, ağırlık mı?

Her yükün iki tavanı vardır: hacim tavanı ve ağırlık tavanı (payload). Hangisine önce çarpılırsa yükleme orada biter.

Konfeksiyonda cevap neredeyse her zaman hacimdir. Katlanmış örme veya dokuma ürün hafiftir; koli dolduğunda kilogram tarafında geniş bir pay kalır. Konteyner ağzına kadar dolar, tonaj sınırına yaklaşılmaz bile.

İstisnalar dar bir gruptur: yoğun denim, kalın dokuma, ıslak sevk edilen ürün ve içine metal aksesuar giren partiler. Bu tür yüklerde koli başına brüt ağırlık yükselir ve ağırlık tavanı hacim tavanından önce gelebilir. Ayrımı yapmak için tek bir sayı yeter — koli brüt ağırlığının koli hacmine bölümü, yani yoğunluk.

Yoğunluk düşükse hacim planlanır, yüksekse ağırlık planlanır. Bu ayrım yapılmadan koli ölçüsü değiştirmek, çoğu zaman hiçbir kazanç üretmez.

Örnek bir hesap nasıl yürür?

Aşağıdaki hesap kurgusaldır; gerçek bir partiyi değil, işlemin mantığını gösterir.

Koli dış ölçüsü 60 × 40 × 40 cm olsun. Metreye çevirip çarpalım: 0,60 × 0,40 × 0,40 = 0,096 CBM. Konteyner 40’ standart, nominal hacmi yaklaşık 68 CBM. Döşeme yükleme yapılacak ve taşıyıcı bu parti için doluluk oranını %85 verdi diyelim — bu oran bizim yayınladığımız bir katsayı değildir, her partide yükleme planıyla birlikte belirlenir.

Yüklenebilir hacim: 68 × 0,85 ≈ 57,8 CBM. Koli adedi: 57,8 ÷ 0,096 ≈ 602 koli.

Şimdi tek bir değişkeni oynatalım. Katlama ölçüsü büyüdüğü için koli yüksekliği 40 cm’den 45 cm’e çıksın. Yeni koli hacmi 0,108 CBM olur ve aynı konteynere yaklaşık 535 koli girer. Koli içi adet aynı kalmışsa, konteyner başına taşınan ürün adedi belirgin biçimde düşer.

Buradaki ders sayıda değil, duyarlılıkta: kat ölçüsündeki birkaç santim, konteyner başına onlarca koli demektir. Aynı hesap ters yönde de işler; koli yüksekliğini konteyner iç yüksekliğine tam bölünen bir değere çekmek, hiçbir malzeme değişikliği yapmadan hacim kazandırır.

Bir 40’lık mı, iki 20’lik mi?

Hesabın çıktısı yalnızca koli adedi değildir; hangi konteynerin kiralanacağı da aynı sayıdan çıkar.

Genel eğilim büyük konteyner yönündedir. Bir 40’lık, iki 20’liğe göre daha fazla hacim verir ve tek bir belge, tek bir mühür, tek bir yükleme işi doğurur. Bu yüzden hafif ve hacimli konfeksiyon partisinde tercih neredeyse her zaman 40’lık veya yüksek gövdeli tiptir.

İki 20’lik üç durumda öne çıkar. Yük ağırsa ağırlık tavanı iki gövdeye bölünerek aşılır. Parti iki ayrı alıcıya veya iki ayrı limana gidiyorsa ayrıştırma konteyner düzeyinde yapılır. Varış limanında ya da alıcının deposunda 40’lık aracın giremediği bir kısıt varsa küçük gövde zorunlu hâle gelir.

Karar taşıyıcınızla verilir; bizden çıkan veri o kararın girdisidir. Hacim ile ağırlık toplamı ayrı ayrı verilirse seçim tek turda yapılır.

Doluluk oranını ne düşürür?

Doluluk oranı bir tahmin değil, kararların toplamıdır. En sık görülen kayıp kalemleri şunlardır:

Kayıp kalemi	Neden oluşur	Nerede fark edilir
Bölünme artığı	Koli ölçüsü konteyner tabanına tam bölünmüyor	Yükleme sırasında, her sırada boş şerit
Palet payı	Palet kendi yüksekliğini ve taban alanını yer	Palet sayısı çıkarıldığında
Şişkin koli	Koli fazla doldurulmuş, kapak kabarmış	Ölçüm yapıldığında; hesap tutmaz
Karışık koli ölçüsü	Aynı partide iki farklı koli tipi kullanılmış	İstif kurulurken sıra oturmaz
Son sıra ve kapı payı	Kapı açıklığı iç yükseklikten düşük	Yüklemenin sonunda
Ağırlık dengesi	Yükün öne veya arkaya yığılmaması için bırakılan boşluk	Ağır partilerde
Askılı ve katlı karışık yük	İki düzen aynı hacmi paylaşamaz	Planlama aşamasında

Tablodaki ilk satır tek başına en büyük kalemdir ve tamamen kâğıt üstünde çözülebilir. İkinci satır bir tercih meselesidir: paletli sevkiyat elleçlemeyi kolaylaştırır, hacmi ise yer. Hangi durumda paletsiz döşeme yüklemenin tercih edildiğini palet düzeni ve kilitli istif yazısında ele aldık.

Koli ölçüsü seçilmez, türetilir

Bu yazının çekirdek fikri budur. Koli, deponun rafında duran hazır bir kutu değildir; bir zincirin son halkasıdır.

Zincir şu yönde kurulur: ürün → katlama ölçüsü → poşet iç ölçüsü → koli iç ölçüsü → palet veya konteyner tabanı. Her halka bir öncekinin ölçüsünü taşır. Kat ölçüsü poşeti, poşet koli içi adedi, koli içi adet de koli dış ölçüsünü belirler. Ölçünün nereden çıktığını fabrikada katlama düzeni yazısında ayrı ele aldık.

Zincir ters kurulduğunda hacim kaybolur. Elde kalan koliyle çalışmaya başlayan parti, ya koli içinde boşluk taşır ya da ürünü sıkıştırır. Boşluk taşıyan koli, yolculuğun tamamında hava taşır; sıkışan üründe kırım bozulur ve varışta yeniden ütü gerekir.

Doğru sıra şudur: alıcının palet standardı ve konteyner tipi baştan öğrenilir, kat ölçüsü ürüne göre belirlenir, sonra bu iki uç arasına oturan koli ölçüsü hesaplanır. Konteyner hesabı zincirin girdisi değil, doğrulamasıdır. Koli tedariki ve kapanış disiplini koli paketleme ve sevkiyat hazırlığı sayfasında yazılı.

Askılı (GOH) yüklemede hesap nasıl değişir?

Askılı sevkiyatta koli yoktur; dolayısıyla CBM hesabı da çalışmaz. Yükün ölçüsü metreküple değil, askı barındaki doğrusal uzunlukla hesaplanır.

Girdi üç tanedir: konteynere kurulan bar sayısı ve uzunluğu, ürün başına omuz kalınlığı ve ürünün askıdaki boyu. Ürün başına düşen omuz mesafesi kalın dış giyimde belirgin biçimde artar; aynı barda taşınan adet düşer.

Askılı düzenin fiili sonucu şudur: aynı konteynere katlı sevkiyata göre daha az ürün girer, buna karşılık varışta ütü ve rötuş ihtiyacı azalır. Karar bir hacim–kalite dengesidir ve yalnız navluna bakılarak verilemez. Kararın tüm etkenlerini askılı mı katlı mı yazısında tabloya bağladık; uygulama tarafı askılı paketleme (GOH) sayfasında.

Karma yükleme de mümkündür: konteynerin bir bölümü askılı, kalanı kolili yüklenir. Bu durumda iki hesap ayrı ayrı yapılır ve aradaki bölme payı ayrıca düşülür.

Hesabı kim yapar, atölye hangi veriyi verir?

Yükleme planını taşıyıcı, forwarder veya gümrük müşaviri çıkarır. Onların hesabı ise tek bir şeye dayanır: partiden gelen ölçü verisinin doğruluğuna.

Bizden çıkan veri kalemleri şunlardır:

• Koli dış ölçüsü. Kapağı kapalı ve bantlı hâlde, fiilen ölçülmüş değer.
• Koli içi adet ve model dağılımı. Solid pack mi, asorti mi olduğu dahil.
• Brüt ve net ağırlık. Tahmin edilmez, tartılır.
• Koli adedi ve numaralandırma. Belgeyle birebir eşleşecek biçimde.
• Palet planı. Palet kullanılıyorsa dizilim, sıra sayısı ve palet dahil yükseklik.
• Toplam hacim. Koli tipi başına ayrı, sonunda tek toplam satırı.

Bu altı kalem ihracat paketleme ve çeki listesi yazısındaki belge düzeniyle aynı verilerdir; hesabın da belgenin de kaynağı tek bir ölçümdür. Deniz yolu partilerinde nem tarafı ayrıca planlanır — bunu konteyner yağmuru ve nem yönetimi yazısında anlattık.

Bizde her koli tipinden bir örnek kapatılıp ölçülür ve tartılır; değerler parti dosyasına yazılır. İlk koli fotoğraflanıp onayınıza sunulur, kalanı aynı ölçüyle çoğaltılır. Terimlerin karşılığı için sözlüğe bakabilirsiniz.